Top 7 kinh nghiệm thực tế về SEO web mà đội ngũ chúng tôi đúc kết không phải một công thức chung cho tất cả mọi người. Cùng một danh sách “kinh nghiệm SEO”, người mới mở site sẽ cần cách tiếp cận rất khác so với người đã vận hành blog vài năm. Chọn đúng theo mục tiêu và giai đoạn của site, bạn tiết kiệm được vài tháng thử sai. Chọn sai hướng, càng làm càng lệch và càng khó gỡ.
Chúng tôi làm website, làm SEO và tư vấn cho khá nhiều chủ shop nhỏ lẫn doanh nghiệp vài chục người. Bài này không phải giáo trình. Đây là những gì đội ngũ rút ra sau nhiều lần tự làm sai rồi sửa lại, có khi mất cả quý chỉ để nhận ra một điều rất đơn giản.
Vì sao đọc nhiều về kinh nghiệm SEO mà vẫn loay hoay
Bạn đọc mười bài chia sẻ, mỗi bài nói một kiểu. Cuối cùng bạn không biết nên bắt đầu từ đâu. Vấn đề không nằm ở người viết. Vấn đề là mỗi bài thường nhắm vào một nhóm người rất khác nhau, với nguồn lực khác nhau.
Đội ngũ chúng tôi chia người tìm hiểu SEO thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất là chủ site nhỏ, tự làm từ A đến Z, không có ai hỗ trợ. Nhóm thứ hai là dev biết code, bị giao thêm việc SEO vì “cậu rành máy tính mà”. Nhóm thứ ba là marketer cần một lộ trình rõ để trình bày với sếp và bảo vệ ngân sách.
Ba nhóm này cần ba cách tiếp cận gần như trái ngược nhau. Chủ site nhỏ nên bắt đầu từ nội dung và cấu trúc trang, vì đó là thứ họ tự kiểm soát được. Dev kiêm SEO thường mạnh về kỹ thuật nhưng yếu phần nội dung và tâm lý người đọc. Marketer cần số liệu và lộ trình để báo cáo, chứ không chỉ cần cảm giác “chắc là ổn”. Áp sai lộ trình của người khác vào hoàn cảnh của mình là cách nhanh nhất để mất thời gian.
Cách đọc bài này như sau. Mỗi kinh nghiệm bên dưới đều đi kèm ba phần: tiêu chí để biết có nên chọn hay không, phù hợp với ai, và hạn chế cần biết trước khi làm. Bạn không cần làm cả bảy. Bạn cần chọn đúng hai hoặc ba cái khớp với giai đoạn hiện tại.
Tiêu chí lọc trước khi chọn bất kỳ kinh nghiệm nào
Trước khi chọn kinh nghiệm, hãy trả lời ba câu hỏi về chính site của bạn. Bỏ qua bước này thì mọi lời khuyên phía sau đều vô nghĩa, kể cả lời khuyên hay.
Câu hỏi đầu tiên là loại site. Bạn đang làm landing một trang để chạy quảng cáo, một blog nội dung, một shop bán hàng, hay một site dịch vụ giới thiệu công ty? Mỗi loại có cách làm SEO rất khác. Landing một trang cần chuyển đổi nhanh nên ưu tiên tốc độ và nút hành động. Blog cần nội dung đều đặn và chiều sâu. Shop cần trang danh mục sản phẩm sạch, phân loại rõ. Site dịch vụ cần trang dịch vụ cụ thể và thông tin liên hệ dễ tìm.
Câu hỏi thứ hai là nguồn lực. Bạn tự làm hết hay có người phụ? Mỗi tháng bạn có bao nhiêu thời gian và tiền cho nội dung? Chúng tôi thấy nhiều chủ shop nhỏ đặt mục tiêu mỗi tuần ba đến năm bài rồi bỏ sau đúng một tháng. Đặt mục tiêu thấp mà đều còn hơn đặt cao rồi gãy giữa đường.
Câu hỏi thứ ba là giai đoạn. Site mới dưới sáu tháng khác hoàn toàn với site đang tụt thứ hạng sau một đợt cập nhật thuật toán. Site mới cần xây nền từ đầu. Site đang tụt cần sửa lỗi trước khi nghĩ tới chuyện làm mới.
Đội ngũ chúng tôi thường phân loại nhanh theo ba tình huống quen thuộc. Site bắt đầu từ số 0 thường chỉ có vài bài lẻ tẻ và gần như chưa có truy cập từ Google. Site đang chạy ổn, đã có vài chục bài và lượng truy cập đều, thì mục tiêu là mở rộng chứ không phải xây lại. Site đang hồi phục sau update có dấu hiệu rõ là thứ hạng tụt trong một hai tháng gần đây.
Mỗi tình huống có thứ tự ưu tiên khác nhau. Site mới nên chốt chủ đề trụ trước. Site đang chạy ổn nên mở rộng cụm nội dung mạnh nhất và tối ưu trải nghiệm đọc. Site đang hồi phục thì phải soát lại nội dung mỏng, gộp bài trùng chủ đề, sửa lỗi kỹ thuật trước. Đổ cả bảy kinh nghiệm cùng lúc là công thức thất bại quen thuộc mà chúng tôi từng mắc.
Kinh nghiệm 1: Chốt chủ đề trụ trước khi viết bài đầu tiên
Chủ đề trụ là nhóm chủ đề chính mà site của bạn sẽ nói tới trong sáu đến mười hai tháng đầu. Nói dễ hiểu, đó là câu trả lời cho “site này chuyên về cái gì”. Bạn không cần chốt cứng đến mức không được thay đổi. Bạn cần đủ rõ để không viết mỗi bài một hướng.
Tiêu chí chọn khá đơn giản: chủ đề trụ phải trả lời được câu “người đọc sẽ search câu gì để tìm tới mình”. Nếu bạn không viết ra nổi năm đến mười câu search cụ thể, chủ đề đó còn quá mơ hồ để làm trụ.
Cách này phù hợp với site mới và người tự làm nội dung, không có team. Khi bạn chỉ có một mình, mỗi bài viết là một khoản đầu tư thời gian thật sự. Viết lệch chủ đề là vứt thời gian. Site dịch vụ nhỏ cũng hợp với cách này, vì chỉ cần tập trung vài chủ đề đúng ngành là đã đủ để giữ chân khách.
Hạn chế: site đa ngành hoặc sản phẩm thay đổi theo mùa rất dễ kẹt nếu chốt quá cứng. Cách xử lý là chốt “trụ” nhưng để “nhánh” mở. Một site thiết bị văn phòng có thể lấy trụ là “thiết bị mạng cho văn phòng”, còn nhánh bao gồm wifi nhiều tầng, thiết bị lưu trữ, bảo mật cơ bản. Trụ không đổi, nhánh xoay theo mùa và nhu cầu khách.
Mẹo từ đội ngũ mà chúng tôi thấy cực hiệu quả: viết chủ đề trụ ra một tờ giấy rồi dán trước bàn làm việc. Mỗi lần định viết bài mới, nhìn lại xem bài đó có thuộc trụ không. Nếu không, để dành cho giai đoạn sau. Nghe đơn giản nhưng đã cứu chúng tôi khỏi khá nhiều bài lạc đề.
Kinh nghiệm 2: Cấu trúc trang quan trọng ngang nội dung
Nhiều người nghĩ SEO chỉ là viết bài hay. Vậy là chưa đủ. Google cần hiểu trang nào là trang chính của bạn cho một chủ đề. Nếu bạn gộp quá nhiều thứ vào một trang, Google khó biết nên cho người tìm kiếm tới đâu.
Tiêu chí chọn: bạn kiểm tra được bằng công cụ miễn phí trước khi viết thêm gì. Vào Google Search Console, xem tab Page. Nếu nhiều URL cùng nhận tìm kiếm cho một chủ đề, đó là dấu hiệu cấu trúc đang loãng. Nói dễ hiểu, nhiều trang của bạn đang giành nhau một chỗ thay vì bổ trợ cho nhau.
Một ví dụ chúng tôi từng gặp khá điển hình. Một site dịch vụ gộp ba dịch vụ khác nhau vào chung một trang. Trang đó có tiêu đề dịch vụ A, phần mô tả nói về dịch vụ B, và bảng giá lại của dịch vụ C. Google không biết nên xếp trang này cho từ khoá nào. Sau khi tách thành ba trang riêng, mỗi trang tập trung một dịch vụ, thứ hạng cho từng dịch vụ rõ ràng hơn hẳn.
Hạn chế: site cũ đã có nhiều bài thì dọn cấu trúc tốn thời gian và dễ tụt tạm thời. Khi bạn đổi cấu trúc, bạn phải chuyển hướng URL cũ sang URL mới. Chuyển hướng là chuyện kỹ thuật, cần làm đúng để không mất tín hiệu đã tích lũy. Nếu site đang có doanh thu ổn, đừng dọn toàn bộ trong một lần. Chia nhỏ theo từng nhóm chủ đề, làm xong nhóm này rồi mới sang nhóm khác.
Mẹo thực tế: mỗi lần dọn cấu trúc, giữ lại danh sách URL cũ và URL mới trong một file riêng. Ba tháng sau bạn sẽ cần đối chiếu để biết cái gì đã hồi, cái gì chưa. Nếu bạn muốn nắm chắc phần SEO web tổng thể trước khi sửa, hãy đọc qua hướng dẫn của đội ngũ để biết cách phân tầng trang hợp lý.
Kinh nghiệm 3: Trải nghiệm người dùng ảnh hưởng trực tiếp tới SEO
Trải nghiệm người dùng, gọi tắt là UX, là cách người đọc cảm nhận khi dùng site của bạn. Họ có tìm thấy thứ cần tìm không? Trang có mở nhanh không? Nút hành động có rõ không? Nếu bạn mới bắt đầu, hãy đọc qua UX là gì để nắm khái niệm cơ bản, tránh sửa lan man mà không đo được gì.
Tiêu chí chọn: chỉ ưu tiên những gì đo được. Tốc độ tải trang, tỷ lệ thoát, số lần bấm vào nút. Ba thứ này có số liệu rõ, không cần đoán. Nếu ai đó bảo bạn “đổi màu nút cho đẹp hơn” mà không có dữ liệu, đó là ý kiến cá nhân, không phải tối ưu.
Ở site Việt Nam, có ba điểm hay bị bỏ qua. Form đăng ký dài và đòi quá nhiều thông tin ngay từ đầu khiến người dùng bỏ giữa đường. Nút CTA không rõ, chìm giữa màu nền, không ai biết phải bấm vào đâu. Bố cục trên điện thoại lệch, chữ chồng lên ảnh, nút bấm quá nhỏ so với ngón tay.
Chúng tôi từng thấy một form liên hệ hỏi tới bảy trường thông tin, trong đó có cả “chức danh” và “mã số thuế”. Sau khi rút xuống bốn trường, tỷ lệ điền xong tăng rõ rệt dù lượng truy cập gần như không đổi. Bạn có thể xem thêm cách tối ưu form liên hệ cho website nhỏ để áp dụng ngay, vì đây là việc sửa được trong một buổi chiều.
Hạn chế: tối ưu UX tốn công và không cho kết quả trong một hai tuần. Nếu bạn chờ đợi thay đổi ngay, bạn sẽ thất vọng rồi bỏ giữa đường. Hãy đặt kỳ vọng đúng: mỗi thay đổi nhỏ cần ba đến bốn tuần để có đủ dữ liệu nhìn lại.
Kinh nghiệm 4: Nội dung phải đi theo cụm, không viết rời rạc
Viết rời rạc là mỗi bài một hướng, không liên kết với bài nào. Cách này làm site của bạn giống một khu chợ không có quầy nào rõ ràng. Người đọc vào một bài rồi đi ra, không khám phá thêm được gì. Google cũng khó nhận ra site của bạn mạnh ở mảng nào.
Cụm nội dung nghĩa là một nhóm ba đến năm bài cùng chủ đề, liên kết nội bộ với nhau. Nói dễ hiểu, đó là một “chùm” bài mà khi đọc bài này, người đọc thấy đường dẫn sang bài khác cùng chủ đề. Cách làm này giúp Google nhận diện bạn là người hiểu sâu một mảng, thay vì người viết tràn lan.
Điểm mạnh của cách này nằm ở chỗ nó tạo ra mạng lưới. Một bài mới viết sẽ được các bài cũ trong cụm hỗ trợ tín hiệu. Ngược lại, bài mới cũng kéo người đọc về lại các bài cũ. Vòng lặp đó cộng dồn theo thời gian, và đó là lý do vì sao site nội dung làm lâu năm thường mạnh dần lên chứ không đứng yên.
Cách này phù hợp với site nội dung, blog công nghệ, site kiến thức. Site có nhu cầu trả lời câu hỏi dạng “cách làm”, “kinh nghiệm”, “hướng dẫn” rất hợp với cách này. Chẳng hạn, nếu bạn đang làm nội dung cho một doanh nghiệp nhỏ và muốn tìm hiểu về nhập hàng Trung Quốc tiểu ngạch và chính ngạch, một cụm nội dung xoay quanh chủ đề nhập hàng sẽ giúp bạn được nhận diện đúng hơn nhiều so với việc viết mỗi nơi một ít.
Hạn chế: cụm nội dung cần hai đến ba tháng mới thấy tín hiệu. Không hợp với người cần kết quả trong vài tuần. Đây là lý do nhiều người bỏ giữa đường. Nếu bạn không có ít nhất ba tháng kiên nhẫn, cách này không dành cho bạn ngay lúc này.
Kinh nghiệm 5: Đo lường đúng chỉ số thay vì chỉ nhìn thứ hạng
Thứ hạng là con số ai cũng thích nhìn. Nhưng thứ hạng một mình không nói lên site của bạn có đang kiếm được khách hay không. Bạn có thể đứng top ba cho một từ khoá không ai tìm. Ngược lại, một từ khoá đứng top tám nhưng có người tìm rõ ràng có thể mang lại nhiều đơn hơn.
Tiêu chí chọn: chỉ số phải gắn với mục tiêu. Nếu mục tiêu là đơn hàng, xem số đơn. Nếu mục tiêu là khách để lại thông tin, xem số form. Nếu mục tiêu là thời gian đọc, xem thời lượng trung bình trên trang. Đo sai chỉ số là cách nhanh nhất để tự lừa mình.
Vài chỉ số đội ngũ chúng tôi thường xem khi làm việc với khách:
- Số trang nhận impression, tức số trang có xuất hiện trong kết quả tìm kiếm.
- Tỷ lệ bấm từ kết quả tìm kiếm, tức có bao nhiêu người thấy site rồi bấm vào.
- Vị trí trung bình theo nhóm chủ đề chứ không phải theo từng từ khoá riêng lẻ.
- Số từ khoá dài mà người dùng gõ vào để tới site của bạn.
Hạn chế: dữ liệu nhỏ rất dễ gây nhiễu. Site dưới năm trăm lượt một tháng dễ nhìn thấy biến động ngẫu nhiên rồi kết luận vội. Một ngày có ba lượt vào site, mai có năm lượt, chênh lệch này chưa nói lên điều gì. Với site nhỏ, hãy nhìn theo tuần hoặc theo tháng, đừng nhìn theo ngày.
Mẹo: ghi lại chỉ số mỗi tuần vào một file đơn giản. Sau hai tháng bạn sẽ thấy xu hướng rõ, thay vì bị cuốn theo dao động hàng ngày rồi đổi hướng liên tục.
Kinh nghiệm 6: Kiên nhẫn theo lộ trình, tránh sửa liên tục
Sửa liên tục là lỗi rất phổ biến ở người mới. Ngày nào cũng vào đổi tiêu đề, đổi mô tả, đổi bố cục. Nghe có vẻ chăm chỉ, nhưng thực tế đang phá dữ liệu so sánh của chính mình.
Tiêu chí chọn: mỗi thay đổi nên giữ ít nhất bốn đến sáu tuần trước khi đánh giá. Bốn tuần là khoảng tối thiểu để Google thu thập đủ tín hiệu và bạn có dữ liệu ổn định hơn. Sáu tuần thì an toàn hơn cho site nhỏ, nơi dữ liệu vốn thưa.
Tình huống chúng tôi từng gặp: một khách đổi tiêu đề hàng loạt trong hai tuần. Kết quả là dữ liệu từ Google Search Console không còn so sánh được nữa. Không biết thay đổi nào có tác dụng, thay đổi nào không. Phải chờ thêm một tháng rồi làm lại từ đầu, mất gần hai tháng chỉ vì thiếu kiên nhẫn.
Cách làm gọn gàng hơn là ghi lại mọi thay đổi kèm ngày thực hiện. Một file đơn giản với ba cột: ngày, việc đã làm, chỉ số tại thời điểm đó. Khi nhìn lại, bạn sẽ thấy rõ thay đổi nào có tác động và thay đổi nào chỉ là nhiễu.
Hạn chế: lộ trình cứng không hợp khi thuật toán có thay đổi lớn. Nếu Google cập nhật rõ rệt và site tụt, bạn cần phản ứng nhanh hơn lộ trình thường lệ. Lúc đó hãy xử lý vấn đề cấp bách trước, rồi quay lại nhịp bình thường.
Kinh nghiệm 7: Học từ người làm thật, không chỉ đọc bài tổng hợp
Có một sự thật ít ai nói: nhiều bài chia sẻ SEO trên mạng được viết bởi người chưa từng vận hành site nào tới nơi tới chốn. Họ tổng hợp lại từ các bài khác. Đọc thì hay, nhưng áp vào thực tế dễ vỡ.
Tiêu chí chọn: người chia sẻ phải có site cụ thể để đối chiếu. Họ nói “cách này hiệu quả” thì phải chỉ được site họ đã làm. Không nói lý thuyết chung chung rồi bảo “tùy ngành”.
Cách kiểm chứng nhẹ nhàng: xem chính site của họ. Xem các bài viết cũ còn được cập nhật không. Xem họ có tự áp dụng những gì họ dạy không. Nếu người dạy bảo dùng heading chuẩn nhưng site của họ heading lộn xộn, đó là dấu hiệu nên cân nhắc trước khi tin.
Một ví dụ khác: ai đó đưa ra con số “site tôi tăng ba trăm phần trăm sau hai tuần” mà không cho xem site, bạn nên giữ lại sự nghi ngờ. Site thật đã tăng thì thường họ khoe được. Điều này không có nghĩa là mọi con số đều sai. Chỉ là khi không kiểm chứng được, đừng lấy đó làm nền tảng cho quyết định của mình.
Hạn chế: case của người khác không copy nguyên sang ngành của mình được. Ngành nội thất khác ngành công nghệ, khác ngành thời trang. Bạn học cách họ tư duy, cách họ đo, cách họ sửa lỗi. Đừng copy con số. Bạn có thể xem thêm các bài viết tổng hợp khác để so sánh nhiều góc nhìn trước khi quyết định, thay vì tin ngay vào một nguồn duy nhất.
Những sai lầm khiến bảy kinh nghiệm trên vô hiệu
Sai lầm đầu tiên là áp cả bảy cùng lúc cho site mới. Bạn sẽ loãng, không đo được cái nào hiệu quả. Cách xử lý: chọn hai, tối đa ba kinh nghiệm cho giai đoạn hiện tại. Làm cho tới khi thấy tín hiệu rồi mới thêm cái mới.
Sai lầm thứ hai là đổi mục tiêu giữa đường. Đầu tháng nhắm vào doanh số, cuối tháng chuyển sang nhắm vào lượt truy cập. Dữ liệu cũ không còn dùng để so sánh được nữa. Nếu phải đổi mục tiêu, hãy đổi thật dứt khoát và bắt đầu chu kỳ đo mới, đừng cố so với dữ liệu của mục tiêu cũ.
Sai lầm thứ ba là bỏ qua kiểm chứng, tin tuyệt đối vào con số không có nguồn. Khi ai đó nói một con số, hãy tự hỏi: con số này đo trên site nào, trong bao lâu, bối cảnh ra sao. Không có câu trả lời thì đừng dùng làm căn cứ quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Site mới hoàn toàn thì nên bắt đầu từ kinh nghiệm nào?
Bắt đầu từ kinh nghiệm 1 là chốt chủ đề trụ, và kinh nghiệm 4 là xây cụm nội dung. Hai cái này là nền. Khi đã có vài bài trong cụm đầu tiên, bạn mới xem tới cấu trúc trang và đo lường.
Bao lâu thì biết một kinh nghiệm SEO có hiệu quả hay không?
Tối thiểu bốn đến sáu tuần cho một thay đổi nhỏ. Với cụm nội dung mới, cần hai đến ba tháng để thấy tín hiệu rõ. Với site nhỏ, dữ liệu thưa nên thời gian chờ thường dài hơn site lớn.
Có cần thuê ngoài ngay từ đầu không, hay tự làm trước?
Nếu bạn chưa rõ mục tiêu và chưa có chủ đề trụ, tự làm trước giúp bạn hiểu vấn đề của mình. Khi đã rõ vấn đề và biết cần gì, thuê ngoài sẽ hiệu quả hơn nhiều so với thuê khi còn mơ hồ.
Kinh nghiệm nào áp dụng cho site dịch vụ, kinh nghiệm nào cho blog?
Blog nên tập trung vào kinh nghiệm 1, 4 và 7. Site dịch vụ nên tập trung vào 2, 3 và 5. Dù là loại nào, kinh nghiệm 6 về kiên nhẫn theo lộ trình đều cần, vì sửa liên tục phá dữ liệu trên mọi loại site.
Làm sao biết một chia sẻ SEO trên mạng là đáng tin?
Người chia sẻ có site cụ thể để xem không? Họ có tự áp dụng điều họ dạy không? Thông tin có cập nhật gần đây không? Ba câu hỏi này lọc được phần lớn chia sẻ không đáng tin.
Nếu bạn chỉ nhớ một điều từ bài này, hãy nhớ điều này: đừng chọn kinh nghiệm theo số đông, chọn theo giai đoạn site của bạn. Hai hoặc ba cái đúng lúc còn hơn bảy cái cùng lúc. Đội ngũ chúng tôi đã tiết kiệm được nhiều tháng nhờ nguyên tắc đó, và bạn cũng có thể làm được điều tương tự nếu chịu đo và chịu chờ. Khi đã đi đúng lộ trình, bạn sẽ thấy việc làm SEO web nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với cảm giác loay hoay ban đầu.