Gợi ý học ngoại ngữ và phát triển kỹ năng là chủ đề chúng tôi nhận được câu hỏi liên tục từ độc giả làm trong ngành công nghệ. Rất nhiều lập trình viên giỏi chuyên môn nhưng vẫn ngại đọc tài liệu tiếng Anh. Có bạn lúng túng ngay khi phải trao đổi trực tiếp với đối tác nước ngoài qua một cuộc gọi video. Đội ngũ chúng tôi đã đồng hành cùng không ít bạn trong hành trình này, từ sinh viên mới ra trường đến những anh chị đã đi làm nhiều năm trong nghề. Bài viết dưới đây tổng hợp lại những gợi ý mà chúng tôi cho là thiết thực nhất, dựa trên quan sát thực tế chứ không phải lý thuyết suông.
Vì sao dân công nghệ khó tránh khỏi việc học ngoại ngữ
Ngành công nghệ vận hành theo nhịp độ toàn cầu, gần như không chờ đợi ai cả. Tài liệu kỹ thuật, changelog hay các cuộc thảo luận trên GitHub phần lớn đều viết bằng tiếng Anh. Nếu chỉ chờ bản dịch tiếng Việt, bạn sẽ luôn chậm hơn đồng nghiệp một bước. Đôi khi khoảng cách đó lớn tới mức bạn tụt lại cả một phiên bản phần mềm.
Chúng tôi từng làm việc cùng một bạn lập trình backend rất giỏi thuật toán nhưng ngại đọc tài liệu gốc. Bạn ấy mất gần gấp đôi thời gian để hiểu một thư viện mới, so với người ngồi cạnh. Lý do khá đơn giản: bạn luôn tìm bản dịch tiếng Việt trước khi bắt tay vào code. Sau khi quyết định đọc thẳng tài liệu tiếng Anh và tự ghi chú từ vựng riêng, tốc độ tiếp cận công nghệ mới của bạn cải thiện rõ rệt chỉ sau vài tháng. Đây là một trong nhiều case chúng tôi từng chứng kiến, và nó lặp lại khá thường xuyên trong ngành.
Ngoài yếu tố chuyên môn, khả năng ngoại ngữ còn quyết định việc bạn có tiếp cận được các dự án remote hay không. Không ít công ty nước ngoài hiện yêu cầu ứng viên phỏng vấn trực tiếp bằng tiếng Anh. Đây chính là rào cản khiến nhiều bạn giỏi kỹ thuật vẫn bị loại ngay từ vòng đầu, dù năng lực code không hề thua kém ai.
Tiếng Anh vẫn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu
Nếu phải chọn một ngôn ngữ để đầu tư trước, chúng tôi luôn khuyên các bạn làm IT chọn tiếng Anh. Đây là ngôn ngữ xuất hiện trong hầu hết tài liệu kỹ thuật, khóa học online lẫn cộng đồng lập trình quốc tế. Bỏ qua nó gần như đồng nghĩa với việc tự đóng bớt một cánh cửa cơ hội của chính mình.
Nhiều bạn hình dung học tiếng Anh là phải học ngữ pháp bài bản như hồi phổ thông. Với người đi làm, cách hiệu quả hơn nhiều là học theo tình huống cụ thể mình đang gặp hàng ngày. Bạn có thể bắt đầu từ việc đọc tài liệu, viết email công việc, hoặc tham gia họp online bằng tiếng Anh. Chúng tôi từng tổng hợp vài phương pháp học tiếng Anh dành cho người đi làm, trong đó có khá nhiều mẹo áp dụng được ngay cho dân công nghệ bận rộn.
Một mẹo nhỏ chúng tôi hay gợi ý là chuyển hẳn giao diện điện thoại, laptop, công cụ làm việc sang tiếng Anh. Việc này nghe đơn giản nhưng tạo ra môi trường tiếp xúc ngôn ngữ tự nhiên mỗi ngày. Bạn không cần cố gắng quá nhiều, chỉ cần duy trì đều đặn. Sau vài tuần, não bộ sẽ quen dần với thuật ngữ chuyên ngành mà không cần học thuộc lòng theo kiểu gạo bài.
Ngôn ngữ thứ hai: học hay không, và học ngôn ngữ nào
Sau khi tiếng Anh đã tạm ổn, không ít bạn hỏi chúng tôi có nên học thêm tiếng Nhật, tiếng Hàn hay tiếng Trung. Câu trả lời phụ thuộc khá nhiều vào định hướng nghề nghiệp của từng người. Không có công thức chung cho tất cả mọi trường hợp.
Nếu bạn muốn làm cho các công ty Nhật Bản, đặc biệt là mảng gia công phần mềm, tiếng Nhật gần như là yêu cầu bắt buộc. Thị trường IT Nhật hiện đón nhận khá nhiều kỹ sư Việt Nam mỗi năm. Mức lương thường tốt hơn hẳn nếu bạn có chứng chỉ N3 trở lên. Chúng tôi có một bài chia sẻ khá chi tiết về cách học tiếng Nhật hiệu quả, bạn có thể đọc thêm nếu đang cân nhắc hướng đi này.
Với tiếng Hàn, cơ hội cũng không kém, nhất là ở các công ty gia công cho đối tác Hàn Quốc tại Việt Nam. Tiếng Trung lại phù hợp hơn với các bạn làm mảng thương mại điện tử, hoặc vận hành hệ thống cho doanh nghiệp nhập hàng từ Trung Quốc. Chúng tôi khuyên bạn chọn ngôn ngữ thứ hai dựa trên thị trường mà ngành mình đang nhắm tới, thay vì chọn theo phong trào. Học theo trào lưu thường khiến bạn bỏ cuộc giữa chừng, vì thiếu động lực thực tế để duy trì lâu dài.
Kỹ năng mềm, mảnh ghép hay bị bỏ quên
Gợi ý học ngoại ngữ và phát triển kỹ năng luôn nên đi song song với nhau. Đây là điều chúng tôi nhắc đi nhắc lại với các bạn hay hỏi về chủ đề này. Nhiều bạn giỏi ngoại ngữ nhưng vẫn gặp khó khi trình bày ý tưởng trước đám đông. Một số bạn khác lại ngại phản biện trong cuộc họp, dù thực ra hiểu rất rõ vấn đề đang bàn.
- Thuyết trình giải pháp kỹ thuật sao cho người không chuyên cũng nắm được ý chính, thay vì sa vào thuật ngữ khó hiểu.
- Viết tài liệu, ghi chú và báo cáo rõ ràng, mạch lạc, để đồng nghiệp đọc lại vẫn hiểu đúng ý mình muốn truyền đạt.
- Làm việc nhóm từ xa với người ở múi giờ khác, biết ưu tiên việc nào cần trao đổi ngay, việc nào để lại qua email.
- Quản lý thời gian, cân bằng giữa công việc, học ngôn ngữ mới và cuộc sống cá nhân sao cho không kiệt sức.
- Tư duy phản biện, biết đặt câu hỏi đúng trọng tâm khi làm việc với khách hàng quốc tế.
Những kỹ năng này không tự nhiên mà có được, chúng đòi hỏi luyện tập đều đặn theo thời gian. Chúng tôi thường khuyên các bạn tham gia thuyết trình nội bộ tại công ty để rèn phản xạ. Viết blog kỹ thuật bằng tiếng Anh cũng là một cách luyện tập khá hiệu quả. Đơn giản hơn, bạn có thể ghi âm lại phần trình bày của mình, sau đó nghe lại và chỉnh sửa dần theo thời gian.
Gợi ý học ngoại ngữ và phát triển kỹ năng theo lộ trình cho người bận rộn
Dân IT thường không có nhiều thời gian rảnh để ngồi học ngoại ngữ hàng giờ mỗi ngày. Deadline dự án và các đợt release gấp khiến lịch học rất dễ bị gián đoạn giữa chừng.
Chúng tôi từng theo dõi một nhóm nhỏ nhân sự tại một công ty phần mềm mà mình có dịp tư vấn. Họ thử áp dụng cách học mười lăm phút mỗi sáng trước giờ vào ca, thay vì dồn hết vào cuối tuần. Sau khoảng ba tháng, khả năng đọc tài liệu kỹ thuật của cả nhóm cải thiện thấy rõ, dù thời gian học mỗi ngày rất ít. Điều này cho thấy học đều đặn quan trọng hơn nhiều so với việc học dồn dập rồi bỏ bê cả tuần liền.
Bạn hoàn toàn có thể tận dụng thời gian di chuyển hoặc giờ nghỉ trưa để luyện nghe và đọc thêm. Bên cạnh việc tự học, tham gia cộng đồng cũng giúp duy trì động lực lâu dài hơn nhiều. Một vài công ty công nghệ hiện có câu lạc bộ tiếng Anh nội bộ, nơi nhân viên luyện nói với nhau vào giờ nghỉ. Nếu công ty bạn chưa có mô hình này, bạn có thể rủ vài đồng nghiệp lập một nhóm nhỏ tự phát. Mỗi tuần gặp nhau nói chuyện bằng ngoại ngữ khoảng ba mươi phút cũng tạo ra khác biệt rất rõ, chỉ sau vài tháng kiên trì.
Khi ngoại ngữ và kỹ năng mềm cộng hưởng với nhau
Khi vừa vững chuyên môn, vừa giỏi ngoại ngữ, cánh cửa nghề nghiệp của bạn rộng hơn hẳn so với trước. Bạn có thể ứng tuyển vào các công ty nước ngoài, làm remote cho khách hàng quốc tế mà không cần chuyển chỗ ở. Một số bạn còn chuyển hẳn sang các vị trí cần giao tiếp nhiều, như business analyst hay product owner.
Chúng tôi từng viết một bài phân tích khá kỹ về cơ hội việc làm của ngành ngôn ngữ Anh, trong đó có nhiều điểm áp dụng được cho dân công nghệ muốn phát triển đa nhiệm. Không ít kỹ sư sau vài năm code thuần đã chuyển sang làm cầu nối kỹ thuật và kinh doanh, nhờ lợi thế song ngữ mà mình rèn luyện được. Đây là hướng đi chúng tôi thấy khá nhiều bạn theo đuổi trong ba, bốn năm gần đây.
Nếu bạn quan tâm thêm các chủ đề liên quan đến công nghệ, kỹ năng số hay kinh nghiệm làm việc, đội ngũ chúng tôi vẫn thường xuyên cập nhật bài viết mới trên trang chủ Litado. Đây cũng là nơi chúng tôi tổng hợp lại nhiều góc nhìn thực tế từ chính trải nghiệm làm nghề của mình, không chỉ riêng chủ đề ngoại ngữ.
Đôi điều chúng tôi muốn nhắn gửi
Gợi ý học ngoại ngữ và phát triển kỹ năng không phải chuyện hoàn thành trong một sớm một chiều, nhất là với người vốn đã bận rộn với công việc lập trình. Nhưng theo quan sát của chúng tôi, những bạn kiên trì học đều đặn, dù chỉ vài chục phút mỗi ngày, đều nhận lại kết quả rõ ràng sau khoảng một năm. Quan trọng hơn cả là chọn đúng ngôn ngữ, đúng kỹ năng cần ưu tiên, rồi gắn việc học vào công việc hàng ngày thay vì tách rời nó ra như một môn học riêng biệt. Chúng tôi hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp bạn có thêm động lực và một hướng đi rõ ràng hơn trên hành trình phát triển bản thân.